De belangrijke rol van bijgelovige rituelen voor sporters


Het is precies vijftien minuten voor de wedstrijd als tennisster Marleen van Zutphen haar warming-up afrondt. Ze trekt haar veters los, maakt ze opnieuw vast en herhaalt dit nog twee keer. Ze trekt vijf keer haar shirt glad en spuugt één keer op de grond, voordat ze met een lach het veld betreedt. Marleen is bij lange na niet de enige sporter die bijgelovige rituelen heeft. Maar liefst driekwart van de sporters doet hier aan. Maar waarom doen sporters aan bijgelovige rituelen?

Psychologe Susanne van den Buuse deed onderzoek naar bijgeloof onder 259 sporters. Hieruit, en uit verschillende andere onderzoeken, blijkt dat ruim 77 procent van de sporters aan bijgelovige rituelen doen. Een opvallend hoog getal. Van den Buuse: ‘Ik denk dat dat komt, omdat veel sporters gewoon heel graag goed willen presteren. Zij hebben het idee dat ze met de bijgelovige rituelen geluk af kunnen dwingen. Je kunt je natuurlijk goed voorbereiden op een sport, maar dan heb je nog steeds niet de controle over wat er tijdens het uitoefenen gebeurt. Je kunt onderpresteren en dan sta je daar, na al je harde trainen.’

Maar hoe ontstaat een bijgelovig ritueel eigenlijk? Volgens Van den Buuse kan dat op verschillende manieren. Per toeval bijvoorbeeld. ‘Ik zelf speel voetbal. Stel, ik doe mijn nieuwe sokken aan en speel vervolgens hartstikke goed, dan besluit ik bij de volgende wedstrijd misschien om diezelfde sokken weer aan te trekken. Zo ontstaat per toeval het idee dat zoiets geluk brengt. Het begint naar mijn idee als een sporter dingen wil beïnvloeden die niet te beïnvloeden zijn. Zo creëert die voor zichzelf een extra gevoel van controle.’ Voor Marleen begon het toen haar veters voor een wedstrijd een paar keer losraakten. ‘Ik moest ze wel drie keer opnieuw strikken. Maar die wedstrijd won ik. Toen ik mijn veters voor een andere wedstrijd weer drie keer opnieuw strikte, verliep ook die voorspoedig. Sindsdien ben ik dat dus blijven doen. ’

Bijgelovige rituelen kunnen positieve effecten hebben op de sporter. Door het gevoel van controle geven die namelijk ook het gevoel van rust en zelfvertrouwen. Daardoor kun je je goed concentreren op je taak. ‘Bijgelovige rituelen lijken heel erg op een peak performance routine’, zegt Van den Buuse. ‘Dat is een voorbereidende routine dat heel veel wordt gebruikt in de sport. Bij golf moet je bijvoorbeeld een oefenslag maken voordat je echt slaat. En bij tennis moet je een bal eerst een paar keer opslaan voor je van start gaat. Dat is om je in een soort concentratie te brengen, maar in feite kun je dat met een bijgelovig ritueel ook bereiken.’

Toch kunnen bijgelovige rituelen ook in het nadeel van de sporter werken. Zo kan die zich behoorlijk afhankelijk maken van een bijgelovig ritueel. ‘Als je bijvoorbeeld gelooft dat een bepaald voorwerp je geluk brengt en je raakt dat voorwerp kwijt, dan kan dat je tijdens de sport ontzettend afleiden en je uit je concentratie brengen. Ook kan het een negatieve uitwerking hebben op sporters als ze om hun rituelen worden uitgelachen of als daar gek naar wordt gekeken. Ze zouden zich daarvoor kunnen schamen. Het zit toch een beetje in de taboesfeer.’ Ook Marleen herkent zich daar in. ‘Ik voel me een beetje opgelaten over mijn rituelen. Maar als ik mijn handelingen anders doe of oversla, heb ik het gekke gevoel dat ik iets fout doe. En als het in je hoofd niet goed zit, loopt het in een wedstrijd voor geen meter.’

De wedstrijd is afgelopen. Het publiek klapt voor Marleen die voor hen een buiging maakt en het veld afloopt. ‘Weer gewonnen’, roept ze opgelucht als ze naar de kant toe loopt en een flesje water pakt. Hoewel haar rituelen inmiddels uit meer handelingen bestaan en ook aanzienlijk meer tijd innemen, zal ze hier toch niet snel mee ophouden. ‘Ja, het is een hele routine geworden, maar het geeft me toch een soort vertrouwen dat ik van mijn tegenstander kan winnen.’ Ze wijst lachend naar het scorebord. ‘En bovendien lijken mijn rituelen nog te werken ook.’

Ook voor oudschaatser Victor Mulder speelden bijgelovige rituelen tijdens zijn carrière een grote rol. Hij had een hele lijst. Wil je weten hoe hij zich hiermee op een wedstrijd voorbereidde? Luister dan naar zijn verhaal in deze podcast.
https://youtu.be/6lblvaURNJE

Bookmark the permalink.

Comments are closed.